Unutulan değerler: Karaali Köyü Kilisesi (Giresun)

Bu yazımda "Unutulan Değerler" serimin ilkinde yer verdiğim Karaali Köyü Kilisesi'nden bahsediyorum.

Geçtiğimiz günlerde bayram nedeniyle Giresun'da bulundum. Bu, Karadeniz tarafına ilk kez geçişimdi ve alışagelmişin dışında farklı coğrafyalara ve unutulan bazı tarihi değerlerin Giresun'un doğallığının arasında nasıl yok olduğuna şahit oldum. 

Unutulan değerler: Karaali Köyü Kilisesi (Giresun)

Tarihin saklambaç oynadığı şehir: Giresun

Henüz yerli halkının bile keşfini yıllardır tamamlayamadığı Giresun'un engebeli arazilerinin ardında birçok tarihi değer saklı. Ziyarette bulunduğum dönemde yıllardır bölgenin sakinlerinden olanların bile "Burada bu mu varmış?" dediğine şahit oldum. Keşfetmeye aç, verimli topraklar... Günümüzün en kıymetli hazineleri.

Mesudiye, Giresun'un merkez ilçesindeki Taşhan Mahallesi'nde yer köylerden biri. Aynı civar coğrafyadaki diğer köylerde olduğu gibi yeşilliğin içinde boğulmuş, dağlık arazileri ve yamaçları var. Kayalardan akan doğal saf sular -her ne kadar beni hasta etmiş olsa da- aynı zamanda köylülerin temel ihtiyaçlarını karşılıyor. Genel olarak bölge doğal kaynaklar konusunda oldukça zengin. Değerli taşlar, doğal maden suyu, şelaleler, yaylalar ve kendi çapında yeşilliğin arasından sıyrılan göller...

Ziyaretimin bir bölümünde komşu köylerden birinde tarihi bir kilisenin olduğu haberini aldım. Tarihte böyle bir coğrafyaya inşa edilmiş bir yapıyı merak edip kilisenin bulunduğu köye doğru yol aldım.

Karaali Köyü Kilisesi

Karaali Köyü'nün komşu yerleşim yerlerinden pek bir farkı yok. Nüfus ve yol olanakları belki de diğer köylere kıyasla bir tık daha aşağıda. Köyde belli zamanlarda ziyarete açılan bir kahvehane var. Market, büfe ya da bakkal yok. İmkanlar kısıtlı gibi görünse de aslında durum pek öyle değil. Köyü kucaklamış doğal bir yığınlığın içindeler, eğlenmek için AVM'lere, gezmek için anayollara ihtiyaç duymuyorlar. Onları görünce aslında benim sahte bir yaşantımın olduğu hissine kapıldım. Doğa büyük bir değer ve onlar buna yıllardır sahipler..

Karaali Köyü'nün girişini biraz geçtikten sonra kilisenin olduğu yere ulaştım. Köydeki Ethem abi bize kilisenin konumu, tarihi ve yapısı hakkında rehberlik etti. Başta kilise dendiğinde bir bina hayal etmiştim fakat yıllar süren bir geçmişin ardından bir bütün halde kalması pek de muhtemel değildi. Kilise, etrafı simetrik taşlarla adeta bir kale havasında donatılmış, bir tepenin üzerine inşa edilmiş. Kendine ait taş kolonlarının birçoğunu kaybetmiş. Buna rağmen halen daha ayakta olan duvarlarının simetrisi bile bazı bölümlerinde hiç bozulmamış. 

Kilisenin konuşlandırıldığı tepenin bazı bölümlerinde oyuklar, çukurlar var. Ethem abinin dediğine göre kilise daha önce yerli ya da yabancı defileciler tarafından çok kez ziyaret edilmiş. Bazı yapılarına bilinçli şekilde zarar verilmiş. Ama buna rağmen tarihi izlerini taşımaya devam etmiş.

Kilisenin hemen bitişiğinde onunla birlikte inşa edilmiş bir mektep ve aş evi bulunuyor. Fakat burası kilisenin kendisi kadar şanslı değilmiş. Yapısı kilisenin kendisine göre çok daha fazla harabiyete uğramış. Tam olarak büyüklüğünü anlamak zor. Ethem abinin aktardığına göre iki katlıymış ve bir merdiveni varmış.

Karaali Köyü Kilisesi (Giresun)
09.07.2022 tarihinde çektiğim Karaali Köyü Kilisesi görüntüsü

Biraz da eleştiri

Yıllar öncesinde başka toplum ya da başka dinlere ait dahi olsalar da üzerinde tarihi taşıyan, hele ki zamanın el işçilikleriyle ortaya çıkartılmış bu yapıları korumak, tarihi değerlerini devam ettirmek çok önemli. Bundan 100 yıl sonra birçoğunun tamamen yok olması muhtemel. 

Giresun Belediyesi "İl Merkezindeki Tescilli Yapılar" başlığı altında il merkezi genelinde kayıtlarına aldığı bu tarz değerli yapıları listeliyor. Karaali Köyü Kilisesi de resmi kayıtlara 2009 yılında kaydedilmiş. Tarihten gelen bir yapı için bu çok geç kalınmış bir yıl. Hatta kayıtlarda not edilen bilgiler köylü halkından Ethem abinin anlattıklarının yüzde 10'unu bile kapsamıyor. Öyle ki, Ethem abinin çocukluğunda "Bu kilisenin avlusunda top oynardık." dediği dönemde bile henüz resmi kayıtlara eklenmemiş burası. Belediye, tarihi yapılar üzerinde çok fazla araştırma yapmakla kendini sorumlu tutmamış anlaşılan. Resmi kayıtlara eklenen bilgiler tam olarak şöyle:

  • İlçesi: Giresun Merkez
  • Mahalle/Köyü: Merkez Karaali Köyü
  • Kadastral DurumAda: (yok) Parsel(yok)
  • Karar / Tarih: 25.12.2009 / 2488
  • Yapım Tarihi(yok)
  • Yaptıran(yok)
  • Yapı Tipi: Kilise

Merkez Karaali Köyü’nde yer alan kilise kalıntısı ile ilgili bilgi veren herhangi bir kitabe ya da dönem kaynağı yoktur. Mevcut kalıntılardan yola çıkarak, üç nefli, bazilikal planlı ve üçlü apsisi yer alan bir kilisedir. Kilisenin ana girişi batısında yer alıp ayrıca kuzey cephesinde tali bir girişi daha bulunur. Narteks, mahfil ve çan kulesi gibi birimleri tespit edilemeyen kilise, cephelerde pencere alt seviyesinden itibaren yıkılmış durumdadır.

Belediyenin internet sitesindeki ilgili yazı

Belediye çalışmalarını yetersiz bulduğum için internet üzerinden kiliseye ait kendim birkaç araştırma yaptım. Ethem abinin anlattıklarının dışında tarihi yapıya ait başka hiçbir şey bulamadım. Ulaştığım tek şey 2015 yılında "Girtab2828" isimli bir Vikipedi kullanıcısının bölgede bulunduğu ve kilisenin o yıla ait bir fotoğrafını Vikipedi üzerinde yayınladığıydı. Fakat görsel kaynağa ait bir makale oluşturulmamıştı. Yani hikayesi sadece köy halkı tarafından biliniyordu.

Köy ahalisi kilisenin restorasyonu ve koruması için yıllardır belediye ile, CİMER ile birçok yazışma sağlamış. Hiçbirinden de yanıt alamamış. Çabaları sadece bir kez yetkili bir ekip tarafından bölgenin keşfedilmesinde ve resmi kayıtlara eklenmesinde etkili olmuş. Yıllardır da uğrayan hiç olmamış. Hal böyle olunca da köylü halkın kilisedeki gönüllü çalışmaları da bir yerden sonra son bulmuş. Köylü devletin bile sahip çıkmadığı bu tarihi yapıyı kendi haline terk etmiş. Şimdilerde yabani otların arasında, erişilmesi güç bir halde.

Girtab2828 tarafından Karaali Kilisesi (2015)
Girtab2828 tarafından Karaali Kilisesi, 2015 (Vikipedi)

Tarihin hafızalarda değil, günümüz imkanlarıyla çok daha akılda kalıcı şekilde saklanabileceğini düşünüyorum. 

Unutulmayan değerlerimizin olması dileğiyle.

Oylar alınıyor...